Een boel geregel, zand, stof, zweet, rook van de BBQ, eten, drank, vrienden, buren, kennissen, onbekenden, Angolese rituelen, gedans, gelach en verbazingwekkend weinig confusão… zo vierde ik dit jaar mijn 29ste verjaardag, samen met mijn vriend Mabanza. Een foto-impressie over hoe je een goed feest in de musseque viert vind je hiernaast.

“Wie hier foto’s maakt is direct gearresteerd!” Verbaasd kijk ik weg van het schermpje van mijn digitale camera. Ik draai mijn hoofd en zie een allerminst vriendelijk kijkend figuur in militair uniform. “Meekomen, allemaal, en camera’s inleveren”, zegt de onvriendelijke militair.

Het was zondagmiddag en ik was met Jojanneke en twee Zweedse vrienden foto’s aan het maken van schilderingen op een muur rond een ziekenhuis. Op die muur zijn tientallen schilderingen aangebracht die gezamenlijk de geschiedenis van de onafhankelijkheidsstrijd tegen de Portugese overheersers vertellen. Schitterend vind ik ze, en wilde ze dus graag vastleggen. Maar de boze soldaat vond het allemaal minder schitterend en gedroeg zich redelijk agressief. We werden naar een sergeant gebracht, die maar moest besluiten wat met ons te doen.

De sergeant was gelukkig een iets minder opvliegend type en legde uit wat er mis was: “Het fotograferen van militaire objecten is ten strengste verboden, en leidt normaliter direct tot arrestatie. Maar als jullie rustig meewerken dan wil ik dat voorkomen.” Militaire objecten??? Het blijkt dat de muur waar de schilderingen op staat toebehoort aan het militaire ziekenhuis van Luanda en dus strikt genomen een militair object is.

Strategie en counterstrategie.

Ik heb inmiddels redelijk wat ervaring met dit soort situaties, dus ik maakte me niet echt zorgen. De strategie van dit soort lui is meestal de situatie zo ernstig mogelijk voordoen, inclusief wat verwijzingen naar de gevangenis, om je zodoende dermate te intimideren dat het je een hoop geld waard is om vrij en ongeschonden weg te komen. Mijn counterstrategie is ook vaak dezelfde. Rustig blijven. Luisteren, de ander niet onderbreken. Respect tonen, en geen angst. Niet tegenspreken, maar in je antwoorden eerst meepraten en dan via een cirkel het oorspronkelijke argument onderuit halen. Het onderwerp proberen te veranderen, en het brengen op het feit dat hij als agent/militair en ik als humanitair werker veel met elkaar gemeen hebben: we dienen allebei de natie. Broeders dus. Het liefst loop ik zonder te betalen weg, en als dat niet lukt stop ik de corrupte beambte zo min mogelijk toe.

Mijn counterstrategie verliep redelijk. Gedurende het gesprek bouwde ik een band op met de sergeant. Maar toen ik dacht zo onderhand wel weer weg te kunnen, bleek hij ineens onverbiddelijk. “Allemaal jullie camera inleveren. Ik schrijf een rapport voor mijn superieuren, en zij besluiten wat met jullie te doen. Morgenochtend moet je om 8 uur hier zijn.” Zelfs twee discreet verholen aanbiedingen van een “gasosa” bleven onbeantwoord. Onverbiddelijk, maar ook correct. En toen we ons gewonnen gaven was hij nog zo vriendelijk ons gerust te stellen. “Het komt allemaal wel goed. In mijn rapport schrijf ik dat jullie mijns inziens geen kwaad in de zin hebben, en raad mijn superieur aan de camera’s terug te geven.”

Het departement van Militaire Counter Intelligentie

Om 8 uur de volgende ochtend ontmoete ik de sergeant, die bracht me naar een kantoor. Hij klopte op de deur en liep naar binnen. Ik wachtte. De sergeant legde het probleem uit, en ik hoorde een vriendelijk stem zeggen: “Ach, dat had je niet moeten doen joh! Die arme jongeren!”. Er was echter een tweede man in de zaal, en die nam het wel hoog op. En helaas won die het argument, en ik werd naar de “CIM” gebracht. Het departement van Militaire Counter Intelligentie. Op weg daarnaar toe, en wachtende tot we binnen werden gelaten, had ik tijd om te investeren in de verstandhouding met de sergeant, die Pablo heet. We praten over zijn familie, zijn verleden, zijn plannen voor de toekomst.  

Het CIM departement werd bevolkt door een bijzonder onvriendelijke majoor. Ik moest alles uit mijn zakken en tas halen, en werd aan een kruisverhoor onderworpen. Heel agressief allemaal. Hij bleek een hekel aan ontwikkelingsorganisaties te hebben want “zoals u weet doen die bijna allemaal aan spionage.” Hij probeerde me met zijn vragen in de val te lokken. Gelukkig beheers ik mijn eerder genoemde counterstrategie en na verloop van tijd begon deze zijn vruchten af te werpen. De majoor begon langzaam te ontdooien. Maar toen ik dacht dat het allemaal wel goed zat sprak hij: “Die camera’s blijven hier. Ik breng rapport uit aan mijn superieur. We gaan de foto’s op de camera analyseren, en als daar militaire objecten op staan, zijn jullie nog niet jarig. Morgen om 10 uur terugkomen.”

De volgende ochtend

De volgende ochtend om 10 uur ontmoetten we de sergeant. Hij was eigenlijk vrij, maar wilde de zaak van onze camera’s volgen en ons helpen waar hij kon. Toch stond zijn gezicht op onweer. Tegen de afspraken met mij in hadden de Zweden een advocaat op de zaak gezet, die zich volgens de sergeant tegen hem misdragen had. De zaak kon nu alleen behandelt worden als die advocaat erbij was. De advocaat was intussen die ochtend voor zaken uit Luanda vertrokken. Er dreigde dus een patstelling te ontstaan, waarin wij de onderliggende partij waren. Ik gooide in hoop van zegen de hele investering in verstandhouding op tafel: “Het spijt me van de advocaat, dat had niet zo mogen gebeuren. We hebben de afgelopen twee dagen veel met elkaar gesproken, en altijd met groot wederzijds respect. Niemand schiet er wat mee op om de zaken ingewikkelder te maken. Ik vraag u, kunnen we de advocaten er aub buiten laten?”

“Ok,” zei hij.

Vervolgens wachtten we 2 uur lang op de majoor. De sergeant zocht hem overal. Hij bleek weg te zijn voor een vergadering. “Kom vanmiddag of morgen maar terug.” We wilden dat dit voorbij was, dus teleurgesteld dropen we af.

De generaal zijn kantoor

Maar nog geen uur later ging de telefoon. De sergeant. “Jullie moeten nu hierheen komen!” Hij klonk gehaast, en dat baarde me zorgen. Met trillende knieën gingen we terug naar het ziekenhuis. Daar troffen we de sergeant. “Ik ben op onderzoek uitgegaan, en het bleek dat jullie zaak helemaal bij de generaal (de hoogste militaire rang) was terecht gekomen. Hij heeft de foto’s bekeken, en ik heb met hem gepraat. Hier zijn jullie camera’s, jullie kunnen gaan.”

Zonder de sergeant zijn hulp was het ook echt wel goed afgelopen, maar had het ook langer geduurd. De wet aan je kant hebben is ook hier het allerbelangrijkste, maar je strategie, diplomatie en een goede verstandhouding opbouwen spelen ook een héél grote rol. Alleen al op dat vlak leer ik zo vreselijk veel in dit gekke land.

Bij het afscheid nemen zij de sergeant: “Als je die schilderingen echt zo mooi vind, kom je maar een keer terug, dan gaan we naar de directeur, en vragen we toestemming. Die krijg je zeker.” Op slag verloor het object een groot deel van de militaire waarde die het in mijn ogen gekregen had.

Warm aanbevolen:

Kijk op http://jojannekeinangola.punt.nl/ als je nieuwsgierig bent naar het een mooi Angolees fenomeen... De miss landmijn verkiezing.