Tijdens het biertje in Camame (zie het stukje “Mabanza, Raio en hun PUP”  hieronder) besloten we om het weekend te benutten voor een trip naar de provincie om te genieten van de natuur en cultuur. Raio had tijdens de oorlog gevochten in en rond Caxito, 80km van Luanda, en herinnerde zich dat het er mooi was. Op naar Caxito dus. Voor de gender balans nam Mabaza zijn vriendinnetje (Marissa) mee en Raio een nicht (Sofia). Allen activisten van de ODAs. We bezochten het marktje van het stadje, de rivier de Dande, een leraarsopleiding van een Deense NGO en aten op een overnachtingplaats voor vrachtwagenchauffeurs.  De foto’s zie je in het album hiernaast.

Macaco??

Na een lange wandeling hadden we allen honger en gingen we in één van de tentjes zitten waar meisjes bier en eten verkopen.

Meisje: “Wat willen jullie eten?”

Wij: “Wat heb je?”

Meisje: “Alleen macaco met funge” Funge is die plakkerige smurrie die in West-Afrika fufu heet, gemaakt van mais of casave of iets anders of een mix daarvan.

Wij: “Macaco met funge dan maar.” Met name Raio was heel erg enthousiast over de macaco.

Ik had geen flauw idee wat macaco was maar liet me graag verrassen. Macaco bleek vlees te zijn en het smaakte niet slecht. Na een tijdje:

Arthur: “Wat is dit eigenlijk?”

Sofia: “Macaco.”

Arthur: “Dat begrijp ik, maar wat is macaco?” Er volgde overleg over hoe dit nu uit te leggen.

Raio: “Van die beesten met lange staarten die van boom naar boom springen. Toen ik nog in de provincie woonde was ik een uitstekend macaco-jager.”

Sofia, die een paar woordjes engels op school heeft geleerd: “Monkey!”

Arthur: “… “

Er zal nog lang gelachen worden over mijn gezichtsuitdrukking die volgde.

Het virus

De dag liep alweer op zijn einde en vrachtwagens begonnen het plein te overspoelen. Menina, de nog maar 17 jarige serveerster, vertelde dat het ’s nachts zwart zag van chauffeurs en dat zij zelf vaak ’s nachts in het hutje sliep dat aan haar “cafétje” vast zat. Raio, die al snel verkikkerd was op de mooie Menina, vond het niet moeilijk te raden waar de chauffeurs graag wilde slapen. Al mijn reisgezellen doen ook aan Aids-voorlichting bij de ODAs en hadden onlangs meegeholpen aan een onderzoek van CARE over “HIV/Aids en mobiliteit” waarin plaatsen als deze een belangrijke rol hadden. Ik begon een discussie over het onderwerp en Marissa herinnerde zich dat vrachtwagenchauffeurs en (semi)sekswerksters tot de belangrijkste verspreidingsbronnen van het virus behoren. Raio werd erg triest over het lot dat “zijn” Menina waarschijnlijk te wachten staat. Ik daagde de anderen uit door te vragen wat we konden doen. Mabanza en Marissa werden strijdlustig en riepen Menina en een paar van haar collega’s bij ons en begonnen een HIV/Aids voorlichting.

Slimme Marissa

Mabanza draaide een lang en technisch verhaal over onder anderen trouw zijn en condooms, waarbij hij zijn toehoorders al gauw verloor. Marissa pakte het daarna slimmer aan en begon vooral met vragen te stellen om te testen wat men wist over Aids (schokkend weinig. Menina “Oh, wacht eens even… Een tijdje geleden waren er een paar blanken in Caxito die erover spraken…”) en speelde daar dan vervolgens op in door informatie te geven die bij de vragen hoorde. Tijdens de auto-evaluatie later op weg terug naar Luanda was Marissa zó trots toen Mabanza toegaf dat haar aanpak beter werkte dan de zijne.  

Mabanza ging verder: “maar vrienden, hier moeten we wat mee doen! Als we terug zijn in Luanda gaan we bij elkaar zitten om een grote campagne over HIV/Aids te plannen voor op de overnachtingsplaats.”

Allen: “JAAA! Goed idee!”

Ik: “Mabanza, we hadden vanmiddag toch die leraaropleiding bezocht…..”

Mabanza: “Exact! We gaan het samen met die studenten plannen! We trainen een groep studenten, en die kan het dan op een regelmatige basis doen. Dat is veel duurzamer en heeft veel meer impact.”

Juist Mabanza! We komen er wel!

Donderdagochtend zat ik gezellig in mijn eentje achter de computer een discussie-papertje te typen toen Mabanza en Raio binnen kwamen. Ze wilden een thematisch forum over participatieve urbane planning (PUP) organiseren in de wijk Camame van Kilamba Kiaxi. En of ik, als hun adviseur, mee wilde helpen. Mabanza en Raio zijn een van de meest actieve figuren binnen de ODAs (ODA is de Portugese afkorting voor Organisaties voor de Ontwikkeling van Buurten, ofwel de Buurtcomités waar ik eerder over schreef). Het is altijd leuk om te zien hoe CARE’s partners onze capaciteitsopbouw in de praktijk brengen, dus ze hadden weinig overtuigingskracht nodig om me mee te krijgen.  

PUP

Mabanza en Raio zijn de afgelopen tijd overtuigd geraakt van het belang van PUP in een training hierover van CARE en de Universiteit van Angola, waar ze gezamenlijk met de lokale autoriteiten aan hebben deelgenomen. Een van de grootste problemen van Kilamba Kiaxi is dat er nooit aan urbane planning gedaan is, laat staan op een participatieve manier. Toen tijdens de oorlog Kilamba Kiaxi overstroomd werd met ontheemden uit het binnenland, leidde dit tot een anarchistisch bouwen van huizen op ieder stukje land dat vrij was. Toen alles volgebouwd was, was het te laat voor het plannen en aanbrengen van infrastructuren zoals wegen, water, hospitaals, scholen, drainage, latrines, elektriciteit. Aldus het belang van planning. Waar de regering dan later toch besluit toch ergens een weg (of een regeringsgebouw, of wat dan ook) neer te leggen op een plek waar dat nu net níet nodig is, komen de mensen daar ’s ochtends rond een uur of 6 achter omdat er bulldozers voor de deur staan om hun huizen neer te halen. Aldus het belang van participatief.

PUP in Camame

Camame is een wijk aan de buitenste rand van Kilamba Kiaxi en één van de drie plaatsen waar Luanda nog kan uitbreiden. Ik herinner me dat toen ik daar in oktober kwam ik vooral leegte zag. Her en der een huisje van golfplaten, dat was dat. En nu: overal zie je mensen bouwen. Mabanza: “Als dit zo door gaat duurt het hooguit een jaar en ze leven in dezelfde ellende als bij mij in de buurt”. Mabanza en Raio willen de lessen van de training over Participatieve Urbane Planning in de praktijk brengen en een thematisch forum organiseren in Camame waar de bevolking en lokale autoriteiten eerst uitleg krijgen over wat PUP is en dan over de problemen en uitdagingen in de wijk praten met het doel om tot oplossingen te komen. Het doel van de missie donderdag was de ODAs en Comité’s van Bewoners te bewegen tot het mobiliseren van de bevolking om aan het forum deel te nemen. De Comité’s van Bewoners zijn tijdens de oorlog door de regering opgericht om iedereen te bespioneren die ook maar iets met UNITA (de rebellen) te maken kon hebben en tegelijkertijd propaganda van de regering naar de basis te vertolken. De Comité’s genieten maar weinig legitimiteit onder de bevolking (maar zijn gezien hun achtergrond wel goed in het bereiken van de mensen), en daarom heeft CARE indertijd besloten de bevolking te helpen hun eigen structuur (ODAs) op te richten. Om een lang verhaal kort te maken: na veel heen en weer gerijd, diplomatie en gepraat lijkt het erop dat donderdag 500 mensen en hun autoriteiten voor het eerst gaan praten over de uitdagingen van urbanisatie van hun wijk.

Kopje kleiner?

Toen we klaar waren begon de zon al onder de gaan. Een goed moment om zo’n rieten tentje op de zoeken waar meisjes bier verkopen. Voor mij weer een goed moment mijn adviseurs-rol uit te oefenen. Ik liet Mabanza en Raio een auto-evaluatie doen waarin ze met name elkaar vragen stelde om uit te zoeken wat ze de volgende keer beter kunnen doen. Dat vinden ze prachtig omdat ze zeggen dat ze ervan leren, maar helaas lukt het me nog niet genoeg om ze écht zelf-kritisch te maken. Het is meer: “dat deden we zo goed, dat moeten we de volgende keer weer zo doen!” Tijdens één van die trotse momenten zei Raio: “En weet je Arthur, alleen wij van de ODAs krijgen dit gedaan. De Administrator van Kilamba Kiaxi? Die durft hier geen stap te zetten, want hij doet niks voor de mensen en veel mensen wonen hier omdat hij ze uit hun huizen heeft gezet. Als hij hier komt wordt ie een kopje kleiner gemaakt!”

Arthur: “Ayéé” (slang voor iets als “werkelijk?”). en “Wat gaan we doen nu, terug naar huis?”

Raio: “Nee, we gaan eerst langs de Administrator om hem over te halen ook hier naar het Forum te komen…….”

Als dat maar goed gaat. 

(over een paar dagen op deze pagina het vervolg: Macaco in het hof van HIV/Aids)

Gemengde gevoelens deze weken. In het project heeft een herstructurering plaatsgevonden, helaas bestaan die hier ook. Laat ik je de redenen en redeneringen besparen, maar het komt erop neer dat een aantal mensen hun baan hebben verloren. Wat extra vervelend voor mij is, is dat het juist de mensen die zich werken met civil society eruit zijn gevlogen.

Afvoerputje

Ik moet het versterken van civil society (lokale groepen en organisatie die strijden tegen armoede, voor betere levensomstandigheden, voor goed bestuur, etc) zoveel mogelijk indirect bereiken, dat wil zeggen via het trainen en coachen van medewerkers van CARE. Maar er is nu haast niemand meer over, hoe moet ik dat dan doen? Ook betekent dit alles dat een deel van het werk dat ik de afgelopen maanden heb gedaan door het afvoerputje wordt weggespoeld. Erg vervelend en niet echt motiverend.

Één van de ongelukkigen is Nora, over wie ik eerder al geschreven heb. Zij is jong, intelligent, geschoold, charismatisch, vrouw en zeer gedreven. Een combinatie die je niet veel tegenkomt in Angola, dus ik en anderen die met haar werken beschouwen haar als ene ruwe diamant. Geweldig om mee te werken. Een zwakke kant van haar is dat ze vaak dichtklapt als ze met de baas spreekt, waardoor hij waarschijnlijk een scheef beeld van haar heeft. Helaas heb ik hem niet van gedachten kunnen doen veranderen. Extra pijnlijk is dat Nora en de anderen hun ontslag niet eerder dan drie dagen van te voren te horen kregen.

De bright side

Het is echter niet allemaal kommer en kwel. Maandag was ik tegen schemering nog in het hooftkantoor in de stad toen misschien wel de zwaarste onweersbui die ik ooit meegemaakt heb uitbrak. 8 meter lopen naar de auto die ik van CARE leen en ik was doorweekt. De straten veranderden in kolkende rivieren, tot een halve meter diep. Veel enge momenten in mijn autootje beleefd die blijkbaar niet van zwemmen hield en hele rare geluiden en geuren begon af te geven. Het telefoonnetwerk down dus bij pech had de Angolese Nationale Wielrijders Bond niet mijn reddende engel kunnen zijn.

Waarom is dit de bright side? Wel, ten eerste omdat de politie in zo’n geval geen zin heeft om automobilisten te pesten. Maar ook brak er een groot massaal straatfeest uit, haast vergelijkbaar met toen Angola zich voor het WK plaatste. Groepen halfnaakte jongens hossten door het dolle heen door de regen en rivieren. En de meiden…. De meiden probeerden het Guiness Boek of Records te halen met hun combinatie van dansvoorstelling en wet t-shirt contest. Ze gingen voor de categorieën kwantiteit en kwaliteit tegelijkertijd. Het  taxi-busje voor mij had zijn raam open gedaan – of zijn raam kon niet dicht – en schalde opzwepende muziek naar de feestende massa. Het resultaat: Wow!