Het leukste vind ik misschien wel de talloze “Angola-momenten” die ik meemaak. Dat zijn meestal korte gebeurtenissen of gedragingen van mensen die langs mijn ogen flitsen, al kan een goed Angola moment ook uren duren. Het zijn vaak momenten die op een korte compacte manier uitbeelden wat er uniek is aan dit land. Meestal laten ze op een grappige manier de essentie zien van de alomtegenwoordige chaos of confusão, het spontane en het extroverte van mensen, de onbenulligheid van hoe dingen in elkaar kunnen steken, of de meesterlijke creativiteit (of neurotische behoefte) om altijd en onder alle omstandigheden feest en lawaai te maken.  Soms maak ik deel uit van zo’n moment en soms sla ik ze van een afstandje gade, maar altijd vormt er zich een brede glimlach om mijn lippen en roep ik tegen de dichtstbijzijnde persoon: “dit kan alleen in Angola!” Of dat nu helemaal waar is of niet, ik krijg er in ieder geval een sterk blij-in-Angola-te-zijn gevoel van.

Afgelopen weekend had ik weer een mooie. Ik had een kinderfeestje ter ere van de eerste verjaardag van Mabanza’s zoon Emanuel. En ondanks dat het feestje om 9 uur ’s avonds begon, waren de meeste feestgangers inderdaad kinderen. Het ceremoniële moment van de kaars uitblazen, taart snijden en lang zal ze leven zingen vond iets voor middennacht plaats, met de kinderen nog steeds ruim in de meerderheid. Achter de tafel met opgedofte taart stonden vader, peetvader en tussen hen in moeder met kind op de arm. Zij werden omringd door een uit volle borst de lang-zal-ze-leven zingende menigte. Het moest best heftig zijn voor een éénjarige, maar van de andere kant ging het om een Angolese éénjarige, en die zijn wel wat gewend. Maar toen hij vervolgens abrupt door dertig handen met z´n hoofd naar de kaars werd geduwd (uitblazen!), de gedoofde kaars met luid gejuich werd ontvangen, en tenslotte vele handen eerst in de taart graaiden en daarna zijn gezicht besmeurden, werd het zelfs voor deze jonge Angolees allemaal wat te veel.

Verder was de muziek was oorverdovend hard, de rest van de wijk donker en stil, de mensen vrolijk, de grond stoffig, de lucht helder en warm, en de sterren te zien. Ik had meerdere Angola-momenten die avond, maar de mooiste was toen de benzine van de generator op ging, waardoor we in een donkere stilte kwamen te zitten. Ik kon nog net de ontzette gezichten van de mensen dicht bij mij waarnemen, verder hoorde ik alleen uitroepen van ontsteltenis dat het dansen over leek. Totdat een slimmerik zijn telefoon op de luidsprekerfunctie had gezet, en zijn beste muziek-ringtones liet horen. Iedereen verzamelde zich om de man heen, en ging door met dansen alsof er niets aan de hand was.

Zonet liep ik nog even naar de markt om een broodje te kopen. Terwijl ik afrekende hoorde ik iemand achter me roepen: “Meu kamba! Angola cuja não é!”, (Vrij vertaald vanuit Luanda´s straattaal: “M´n maat! Angola is geweldig toch!”). Ik draai me om en staar in het grijnzende gezicht van een jongenman die z´n duim omhoog steekt. Dit kan alleen in Angola, dacht ik. En inderdaad, Angola Cuja!

Nog twee weken, en dan zijn er verkiezingen in Angola. Voor het eerst sinds 1992 mag iedereen die Angolees is, en in Angola woont, beslissen wie hij of zij wil dat het land gaat leiden. De vorige verkiezingen, 16 jaar geleden dus, waren onderdeel van het vredesakkoord tussen de UNITA van rebellenleider Savimbi en de MPLA van president Dos Santos. Dos Santos en de MPLA wonnen de volgens internationale waarnemers eerlijk verlopen verkiezingen, maar Savimbi wilde daar niets van weten en ontketende nog eens tien jaar burgeroorlog.

Nu, na 6 jaar vrede, is het dan eindelijk zover. 14 partijen bieden om de gunst van de kiezers. Echter, tot nog toe heeft de Nationale Verkiezingscommissie van Angola nog de meeste indruk op mij gemaakt. In een land waar iedere vorm van logistiek een nachtmerrie is hebben zij het mogelijk gemaakt dat binnen enkele maanden ruim 8.5 miljoen mensen zich als kiesgerechtigde registreerden, inclusief zij die in de verste uithoeken van het land wonen. Men wist niet eens dat er zoveel volwassen mensen in Angola leefden. Van al die mensen werden ter plekke en direct de gegevens opgenomen, een foto gemaakt en een op creditcard formaat pasje geproduceerd die toegang tot de stembureaus verschaft. Op dat pasje staat je unieke registratienummer, en als je dat nummer in een gratis sms’je naar de Verkiezingscommissie toestuurt krijg je flitsend snel een sms’je terug met daarin de locatie waar jij je stem mag uitbrengen. En het werkt, ik het mensen zelf zien doen!

We worden ook dagelijks minutieus op de hoogte gehouden hoe het staat met de productie van stembiljetten, stemhokjes, en stemtafels. Die gaan allemaal op tijd klaar zijn, net als de training van tienduizenden vrijwilligers die de stemlokalen gaan bemannen. Schitterende beelden op de TV van hoe die trainingen verlopen, met vrijwilligers die mensen die spelen alsof ze blind, kreupel, oud, gek of doof zijn helpen te stemmen. Het is een van de nationale hobby’s in Angola om te spelen alsof je blind, kreupel, gek of doof bent, en wel met een zwaar aangezette overdreven acteerstijl. De politie garandeert dagelijks dat zij neutraal zijn, dat iedereen vrij is te zeggen en te stemmen wat hij wil, en dat alle maatregelen zijn genomen om trammelant te voorkomen.

Gezien de eigen geschiedenis, en ook de recente verkiezingsfiasco’s in Kenia en Zimbabwe is het dus een erg spannende tijd. Maar het lijkt erop alsof alle condities geschapen zijn om redelijk ordelijke en vrije verkiezingen te houden. Je merkt aan alles en iedereen dat er vertrouwen is. Mensen die een jaar geleden nog onheil voorspelden en riepen dat verkiezingen alleen maar kwaads brengt, beginnen nu te geloven dat Angola een voorbeeld voor de rest van Afrika kan zijn, en het geschonden blazoen van het continent naar de rest van de wereld op te poetsen. Dat laatste is misschien niet helemaal realistisch. Bovendien betekenen ordelijk en vrij nog niet dat de verkiezingen ook eerlijk verlopen. Wanneer één partij haast een monopolie over de media en financiële middelen bezit kan daar moeilijk sprake van zijn. Maar feit is dat Angola aan het veranderen is. Ten goede.         

Een tijdje geleden is het CARE-kantoor verhuisd en ik woon nu 3 kwartier tot een uur rijden van mijn werk. Sindsdien begint iedere ochtend met het maken van keuzes. Wat wil ik horen terwijl ik via stoffige binnendoorweggetjes de files ontwijk? Wil ik muziek, dan is het makkelijk en zet ik de radio op 88.5FM waar Radio Escola (Radio School)de beste Angolese hits draait. Of als ik in heimweeachtige bui ben zet ik de radio op 96.5FM voor Westerse muziek. Maar dat komt vrijwel nooit voor.

Wil ik iets horen dat op nieuws en actualiteiten lijkt, dan is de keuze ingewikkelder. Schakel ik naar 93.5FM, dan krijg ik de staatsradio Radio Nacional (“de Luanda, para todo o país”- vanuit Luanda, voor het hele land). Dan hoor ik wat de regering graag wil dat ik hoor. En dat is niet altijd onprettig. Ik wordt overspoeld met het gevoel dat het goed gaat met Angola. In het ene dorp wordt een school geopend, in een ander stadje wordt een nieuw hospitaal geïnaugureerd. De gouverneur van een provincie is tevreden met de vooruitgang van de rehabilitatie van het wegensysteem. De president is op staatsbezoek in land zus of zo en sluit een verdrag voor nauwere economische samenwerking. Nog even, en de wederopbouw van Angola is af, en iedereen leeft nog lang en gelukkig.

Echter, schakelt de nietsvermoedende luisteraar in Luanda één zender terug, naar het station van oppositiepartij UNITA, dan schrikt hij zich een hoedje. De toon op Radio Despertar (Radio Ontwaak) is radicaal en anders. Ik hoor woedende mensen schreeuwen dat de politie en ander tuig om 6 uur ’s ochtends op de stoep stond. Dat ze 5 minuten de tijd hadden om op te rotten, en dat hun huizen vervolgens door bulldozers met de grond gelijk werden gemaakt met al hun spullen er nog in. Deze mensen moeten plaatsmaken voor een nieuwe villawijk. Anderen mensen zijn boos omdat er geen school is, het beloofde hospitaal nog steeds niet gebouwd is, en dat het Braziliaanse bedrijf dat de wegen rehabiliteert nog voor dat het werk halverwege is de bouwput heeft verlaten. Niemand weet of en wanneer ze terugkomen, iedereen weet dat de chaos op Luanda’s wegen alleen maar intenser wordt. En de president? In plaats dat die er iets aan doet, viert hij vakantie in een of ander buitenland.

Heb ik geen drang naar een goednieuws show en geen zin in geschreeuw over onrecht, dan biedt de Katholieke kerk me een uitstekend alternatief. Op Radio Ecclesia (Geestelijke Radio) is een intelligent en kritisch geluid te horen. Met reporters in alle provincies en steun van onder anderen de Nederlandse organisatie Cordaid, brengen zij onpartijdig nieuws, rapportages, onderzoeksjournalistiek, en debat. Helaas wordt dit afgewisseld met half uur durende bidsessies en heilige zouteloze muziek over God en Jezus.

Op een maandagmorgen besloot ik het risico op het laatste te doorstaan, en zette Radio Ecclesia op. “… en we gaan luisteren naar wat er in Lubango gaande is…”. Hé, dacht ik  nog, daar is Jojanneke nu een training aan het geven.  “… en we gaan luisteren naar Joejaníka Spoer die lokale Angolese organisaties traint in met het maken van een advocacy en communicatie strategie.” Ik hoorde vervolgens een mij wel zeer bekend voorkomende stem in perfect Portugees en met autoriteit uitleggen hoe lokale organisatie leren problemen van minder bedeelde en vaak buitengesloten doelgroepen te analyseren, oplossingen te formuleren, en vervolgens de verantwoordelijke autoriteiten op de juiste toon en wijze te overtuigen deze oplossingen uit te voeren. Vol verbazing en trots besef ik dat ik de dag begonnen ben met het maken van de juiste keuze.